یكشنبه 4 آبان 1393 صفحه اصلی | | |
گزارش راهبردی
وضعیت اقتصادی و اجتماعی جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با کلیه کشورهای منطقه آسیای جنوب غربی
تاریخ : مرداد 1387

نویسنده(گان) : دکتر رویا طباطبایی یزدی / زینب ابوطالبی

تهیه شده در : معاونت پژوهشهای اقتصادی / گروه پژوهشی شاخص‌سازی و آینده‌پژوهی

موضوع : اقتصادی

دریافت فایل ضمیمه :



چکیده

توسعه در لغت به معنای رشد تدریجی در جهت پیشرفته‌تر شدن، قدرتمندتر شدن و حتی بزرگ شدن است. به بیان روشن‌تر توسعه کوششی است برای ایجاد تعادلی تحقق‌نیافته یا راه‌حلی است در جهت رفع فشارها و مشکلاتی که پیوسته بین بخش‌های مختلف زندگی اقتصادی، اجتماعی و انسانی وجود دارد.
بروکفیلد در تعریف توسعه می‌گوید توسعه را باید بر حسب پیشرفت به سوی اهداف رفاهی نظیر کاهش فقر، بیکاری و نابرابری تعریف کرد.
جوامع امروزی بسته به درجه‌ی تحقق اهداف مذکور اقدام به تدوین برنامه‌هایی می‌کنند تا با عمل به آنها میزان دستیابی به اهداف فوق را سهل‌تر و سریع‌تر افزایش دهند. در ایران نیز سند چشم‌انداز 20 ساله با چنین هدفی تدوین شده است.
بر اساس سند چشم‌انداز ج.ا.ا، ایران باید در چشم‌انداز 20 ساله منتهی به 1404 هجری شمسی کشوری توسعه‌یافته با جایگاه اول اقتصادی، علمی و فن‌آوری در سطح منطقه باشد همچنین از دیگر اهداف این سند تعامل سازنده و مؤثر در روابط بین‌الملل می‌باشد.
با توجه به اینکه مفهوم توسعه، مفهومی نسبی چه در بعد زمانی و چه در بعد مکانی می‌باشد تبیین جایگاه اقتصادی ـ اجتماعی ایران در منطقه در وهله‌ی اول و سپس بررسی روند زمانی تغییر این جایگاه بعد از ابلاغ سند چشم‌انداز 20 ساله، گامی مؤثر در جهت ارزیابی سیاست‌ها و کنش‌های اقتصادی ایران در طی چندسال پس از ابلاغ سند چشم‌انداز 20 ساله و پیش‌بینی روند اقتصاد ایران در آینده می‌باشد.
لذا در این گزارش وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایران در کنار 24 کشور منطقه‌ی آسیای جنوب غربی با استفاده از بیش از 40 شاخص اقتصادی و اجتماعی مورد سنجش قرار گرفته است. در این راستا رتبه‌بندی در منطقه برای هر یک از این شاخص‌ها نخست برای سال 2004 میلادی (یک‌سال قبل از ابلاغ سند چشم‌انداز) و سپس برای سال 2007 میلادی (سه‌سال پس از ابلاغ سند) ارائه شده است تا در کنار شناخت وضعیت کنونی ایران در منطقه، امکان مقایسه آن با قبل از ابلاغ سند به وجود آید. بدین‌ترتیب ارزیابی اجمالی از موفقیت سیاست‌های اجرا شده و هم‌راستایی آنها با سند چشم‌انداز صورت خواهد گرفت.
منطقه‌ی آسیای جنوبی غربی مورد نظر در سند چشم‌انداز 20 ساله متشکل از 25 کشور در منطقه‌ی خلیج فارس (شامل: عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، قطر، عمان، بحرین و یمن)، منطقه‌ی خاورمیانه کوچک (شامل: ایران، عراق، سوریه، مصر، ترکیه، قبرس، فلسطین و اسرائیل)، منطقه‌ی آسیای مرکزی (شامل: ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان و قرقیزستان)، منطقه قفقاز (شامل: آذربایجان، ارمنستان و گرجستان) و منطقه غربی شبه قاره (شامل: افغانستان و پاکستان) می‌باشد.
در این راستا جمعیت، تولید ناخالص داخلی، رشد اقتصادی، تولید ناخالص داخلی سرانه، نرخ تورم، نرخ بیکاری، بهره‌وری نیروی کار، تراز حساب جاری به صورت درصدی از GDP، سهم مجموع صادرات و واردات از تولید ناخالص داخلی، جریان و انباشت سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، نرخ ارز بر اساس P.P.P، شاخص محیط کسب و کار، جمعیت زیر خط فقر، ضریب جینی، شاخص توسعه انسانی، سهم مخارج تحقیق و توسعه در تولید ناخالص داخلی، نرخ دسترسی به اینترنت، شاخص آزادی اقتصادی، شاخص درک فساد، نسبت سرمایه‌گذاری به تولید ناخالص داخلی و نتیجه‌ی رابطة مبادله‌ی بازرگانی در مورد این کشورها مورد مقایسه قرار گرفته است. لازم به ذکر است که در مورد کشور عراق از آنجا که آمار اقتصادی آن موجود نمی‌باشد نام آن از جداول اقتصادی که آمار مربوط به آن وجود ندارد حذف شده است ولی آمار اجتماعی این کشور وجود دارد و لذا این کشور در جداول شاخص‌های اجتماعی لحاظ شده است. در مورد کشور فلسطین هم‌چنین مشکلی وجود دارد؛ مضافاً این که سازمان ملل متحد این کشور را به عنوان کشور مستقلی به حساب نمی‌آورد و آمار شاخص‌های اجتماعی نیز برای این کشور موجود نمی‌باشد.
ادامه‌ی این گزارش به ترتیب زیر می‌باشد در بخش دوم تعداد زیادی از شاخص‌های موجود اقتصادی و اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و رتبه‌بندی منطقه‌ای در مورد بسیاری از این شاخص‌ها در دوسال 2004 و 2007 ارائه شده است. در عین حال روند تحولات اقتصادی رقبای اصلی اقتصادی ایران با ایران قابل ردیابی است. در بخش سوم به بیان نتیجه‌گیری و مقایسه رتبه ایران با دو کشور مهم منطقه یعنی ترکیه و عربستان سعودی در دوسال 2004 و 2007 با توسل به 25 شاخص اقتصادی و اجتماعی مبادرت شده و در نهایت وضعیت اقتصادی و اجتماعی ایران در کنار 7 کشور مهم منطقه یعنی کشورهای امارات متحده عربی، پاکستان، ترکیه، عربستان سعودی، فلسطین اشغالی، قزاقستان و مصر با استفاده از حدود 20 شاخص در سالهای 2004 و 2007 مورد ارزیابی قرار گرفته است.



دریافت فایل ضمیمه
ارسال به دوستان
نسخه چاپی



استفاده از مطالب این سایت با ذکر منبع بلامانع است
تمامی حقوق این سایت متعلق است به مرکز تحقیقات استراتژیک 1385©